Μορφολογία © Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κρεστένων - Μάϊος 2010 Παιδαγωγική ομάδα Κ.Π.Ε. Κρεστένων Ψηφιακή υλοποίηση έκδοσης Αργύρης Θεοδωράκης Λεκάνη απορροής, πηγές Αλφειού Αλφειός πηγή ζωής Δέλτα Αλφειού Βιολογικός καθαρισμός Μεταβολές των ακτών στις εκβολές Γεωλογικοί σχηματισμοί κατά μήκος του Αλφειού Σύμφωνα με στοιχεία του ομότιμου καθηγητή Γεωλογίας του Παν. Αθηνών Ηλία  Μαριολάκου, λιμνοθάλασσες Μουριάς και Αγουλινίτσας δημιουργήθηκαν από την  προσχωσιγενή δράση του ποταμού Αλφειού σε συνδυασμό και με άλλους φυσικούς  παράγοντες. H εκβολή του Αλφειού βρισκόταν κοντά στο σημερινό Επιτάλιο και  ακόμη ανατολικότερα. Σύμφωνα με την περιγραφή του Πλινίου, το ποτάμι ήταν  πλωτό, από την εκβολή του μέχρι την περιοχή της αρχαίας Ολυμπίας, όπου έφθα-  ναν επισκέπτες κι αθλητές με μικρά σκάφη για τους Ολυμπιακούς αγώνες. Με την  πάροδο του χρόνου, οι προσχώσεις μετατόπισαν την ακτή και κατ' επέκταση την  εκβολή του ποταμού προς τα δυτικά.   Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα χρονολογικά. Περίπου το 5.000 π.Χ. η παγκόσμια συνεχής άνοδος της στάθμης  της θάλασσας επιβραδύνεται και τελικά γύρω στο 3.000 π.Χ. σταθεροποιείται. Οι εκβολές του ποταμού εκείνη  την εποχή ήταν 500 μέτρα δυτικά από την σημερινή Εθνική Οδό Πύργου - Κυπαρισσίας. Η λεκάνη απορροής  του Αλφειού μαζί με τους παραποτάμους είναι περίπου 3.600 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η ποσότητα εδαφικού  υλικού (χαλίκια, χώμα κλπ.) που μεταφέρει κάθε χρόνο  στην περιοχή των εκβολών είναι τεράστια. Τα υλικά  αυτά είναι προϊόντα διάβρωσης των εδαφών σε όλη τη λεκάνη απορροής και έχουν υπολογισθεί σε περισσό-  τερους από 2.500.000 τόνους κάθε χρόνο. Τα φερτά υλικά σιγά σιγά αρχίζουν την πρόσχωση στην περιοχή των εκβολών, μεταθέτουν την ακτογραμμή σταδιακά δυτικότερα και με την συνδρομή των ισχυρών θαλάσσιων  ρευμάτων της περιοχής και τους ισχυρούς δυτικούς ανέμους, διαμορφώνουν μετά από αρκετούς αιώνες την  σημερινή μορφή της περιοχής.   Ο συνδυασμός της ύπαρξης άφθονων φερτών υλικών και των δυνατών θαλασσίων ρευμάτων δημιουργούν  λωρίδες γης κοντά στην ακτή που έχει σαν αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό μεγάλων ποσοτήτων νερού. Αυτός ο  μηχανισμός εξηγεί την δημιουργία των 2 λιμνών (Αγουλινίτσας και Μουριάς) Από τους Κλασσικούς Χρόνους  (περίπου το 500 π.Χ.) έχει δημιουργηθεί η λίμνη της Αγουλινίτσας. Η αρχική της έκταση είναι μικρότερη από την έκταση που είχε μέχρι την αποξήρανσή της. Οι λίμνες θα γίνουν μέρος της ζωής των κατοίκων της περιοχής για πάρα πολλά χρόνια. Οι λίμνες προσφέρουν  τα προς το ζην και στις δύσκολες στιγμές της γερμανοιταλικής κατοχής σώζουν τους ντόπιους από την πείνα. Την δεκαετία του 70 οι δυο λίμνες έχουν αποξηρανθεί για να αποδοθούν σε ακτήμονες γεωργούς και για να  γλυτώσουν οι κάτοικοι από τα κουνούπια.   Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ξεκινούν και  ολοκληρώνονται σύντομα τα έργα διευθέτησης του  Αλφειού κοντά στις εκβολές, με την ευθυγράμμιση  και εκβάθυνση της κοίτης και την κατασκευή τοίχων αντιστήριξης από συρματοκιβώτια (σερζανε) στις  δύο όχθες του ποταμού. Παράλληλα ολοκληρώνεται  το αντλιοστάσιο στην περιοχή Μακρυσίων για τη μεταφορά νερού στον ποταμό από τις εκτάσεις που έχουν  αποκοπεί από την κατασκευή των αναχωμάτων.  Δύο άλλα γεγονότα στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα έρχονται να αλλάξουν το σκηνικό στις εκβολές του  Αλφειού. Το 1955 στον Λάδωνα παραπόταμο του Αλφειού κατασκευάζεται υδροηλεκτρικό φράγμα που αποκό-  πτει το 25% της λεκάνης απορροής του ποταμού. Το 1970 ολοκληρώνεται το δεύτερο φράγμα για αρδευτικούς  σκοπούς στην θέση Φλόκα 6 περίπου χιλιόμετρα πριν τις εκβολές που αφορά το 97% της επιφάνειας της  λεκάνης απορροής του Αλφειού. Στην εργασία των πανεπιστημιακών Γ. Γκιώνη, Σ. Ε. Πούλου, Π. Γιαλούρη και  Θ. Γιαννόπουλου: "Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΔΕΛΤΑ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΑΛΦΕΙΟΥ, ΩΣ  ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ" αποδεικνύεται ότι  η κατασκευή των δύο αυτών φραγμάτων ήταν καθοριστική για το φαινόμενο της διάβρωσης της αμμώδους  παραλίας. Μέσα από χάρτες και αεροφωτογραφίες έχει καταγραφεί η θέση της παραλίας κατά τα έτη 1945 (πριν την κατασκευή των έργων), και 1960, 1963, 1972 και 1984 (μετά την κατασκευή των φραγμάτων). Όμως από  το 1960 που το φράγμα του Λάδωνα έχει αρχίσει να κατακρατά τα φερτά υλικά του ποταμού, υπάρχει αισθητή μετακίνηση της ακτής προς την ξηρά σε σχέση με την θέση που είχε το 1945. Με την ολοκλήρωση της  κατασκευής και του φράγματος στο Φλόκα η διάβρωση - μετατόπιση της ακτής γίνεται με δραματικούς ρυθμούς  λόγω της μεγαλύτερης στέρησης στην άφιξη φερτών υλικών.   Οι ακτές γύρω από τις εκβολές του ποταμού τους χειμερινούς μήνες δέχονται την επίδραση ισχυρών νότιων,  δυτικών και νοτιοδυτικών ανέμων. Λόγω της ύπαρξης του ακρωτηρίου του Κατακώλου οι βόρειοι άνεμοι δεν  επηρεάζουν αισθητά την περιοχή των εκβολών παρά την μεγάλη ταχύτητά τους. Με ταχύτητα ανέμου που  υπερβαίνει συχνά τους 27 κόμβους (14 μέτρα το δευτερόλεπτο, γύρω στα 8 Μποφώρ) η περιοχή δέχεται κύματα  προς την ακτή ύψους πάνω από 3,00m μέχρι 6,00 m. Με μεγάλο θόρυβο η ενέργεια των κυμάτων ξεσπά στην  αμμώδη παραλία. Τα κύματα εισχωρούν σε βάθος στην παραλία την οποία διαβρώνουν διαρκώς. Τα κύματα  αυτά είναι υπεύθυνα για την σταδιακή καταστροφή των παραθαλάσσιων αυθαίρετων κατοικιών στην πρώτη  σειρά των παράκτιων θινών. Τα αποτελέσματα της δράσης των κυμάτων είναι ορατά τις τελευταίες δεκαετίες. Η ΔΕΗ αναγκάζεται να αφαιρεί κολώνες ηλεκτροδότησης κάθε χειμώνα μετά την επέλαση της θάλασσας προς το  εσωτερικό. Κτίσματα που απείχαν μεγάλη απόσταση από την ακτογραμμή, βρέθηκαν στην ζώνη του χειμερίου  κύματος. Τα κοντινότερα στην θάλασσα έχουν ήδη καταστραφεί ολοσχερώς, ενώ ο κίνδυνος για τα αμέσως  επόμενα είναι κοντά. Στην διπλανή μας Ιταλία έχει καταγραφεί το ίδιο ακριβώς φαινόμενο, σε περιοχές όπου  κατασκευάστηκαν μεγάλα φράγματα. Τα θαλάσσια ρεύματα και οι ισχυροί κυματισμοί, σε συνδυασμό με την παρατηρούμενη παρακράτηση  προσχωσιγενών υλικών από τα φράγματα ΦΛΟΚΑ και ΛΑΔΩΝΑ είναι τελικά η κύρια αιτία της διάβρωσης της  ακτής. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η διάβρωση της ακτής είναι μεγαλύτερη από 1 μέτρο τον χρόνο (πιθανά  2~3m το χρόνο), με μεγαλύτερη τάση διάβρωσης στο βόρειο τμήμα των εκβολών (προς τη μεριά του Πύργου) .  Με μια φυσική διεργασία η θάλασσα σήμερα προσπαθεί να καταλάβει την περιοχή που κατείχε πριν χιλιάδες  χρόνια, προτού να αρχίσει τις προσχώσεις ο Αλφειός απωθώντας την στα δυτικά.  Οι λίμνες θα γίνουν μέρος της ζωής των κατοίκων της περιοχής για πάρα πολλά χρόνια Προβολή στο χάρτη Αντλιοστάσιο στην περιοχή Μακρυσίων Εξαγωγές του αντλιοστασίου